Γενικά για τις διαταραχές μελάγχρωσης
Τι είναι;
Διαταραχές μελάγχρωσης είναι παθήσεις όπου η ποσότητα/κατανομή της μελανίνης στο δέρμα είναι αυξημένη (υπερμελάγχρωση) ή μειωμένη (υπομελάγχρωση/απομελάγχρωση). Συχνά επηρεάζουν αισθητά την αυτοεικόνα, αλλά οι περισσότερες είναι καλοήθεις. Παραδείγματα: μελάσμα, μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση (PIH), εφηλίδες/φακίδες, ηλιακές φακές (υπερ-), και λεύκη, αλφισμός, μεταφλεγμονώδης υπομελάγχρωση.
Πώς διαγιγνώσκονται;
Με ιστορικό/κλινική εξέταση, λυχνία Wood, δερματοσκόπηση· σπάνια χρειάζεται βιοψία.
Γενικές αρχές φροντίδας;
- Καθημερινή αντηλιακή προστασία ευρέος φάσματος (UVA/UVB) και αποφυγή θερμότητας.
- Σταθερό σχήμα περιποίησης με ήπια καθαριστικά, αποφυγή ερεθιστικών/ισχυρών τριβών.
- Υπομονή & ρεαλιστικές προσδοκίες: πολλές θεραπείες χρειάζονται μήνες και απαιτούν συντήρηση.
Λεύκη (Vitiligo)
Τι είναι η λεύκη;
Απόκτηση λευκών, σαφώς περιγεγραμμένων κηλίδων λόγω απώλειας/δυσλειτουργίας μελανοκυττάρων. Συχνότερα συμμετέχουν ανοσολογικοί μηχανισμοί τύπου 1 (IFN-γ, CXCL10, CD8+ Τ-κύτταρα).
Είναι μεταδοτική; Προκαλεί συμπτώματα;
Όχι. Δεν είναι μεταδοτική ούτε επικίνδυνη για την υγεία. Συνήθως είναι ασυμπτωματική· ενοχλεί αισθητικά και σε κάνει πιο ευάλωτο στο ηλιακό έγκαυμα.
Πώς αντιμετωπίζεται γενικά;
- Τοπικά κορτικοστεροειδή ή αναστολείς καλσινευρίνης (τακρόλιμους/πιμεκρόλιμους) σε εντοπισμένες μορφές.
- Φωτοθεραπεία NB-UVB 2–3 φορές/εβδ., συχνά για πολλούς μήνες. Η συμμόρφωση είναι κλειδί· μετά ~12 μήνες αρκετοί πετυχαίνουν >75% επαναμελάγχρωση σε κατάλληλες εντοπίσεις. Excimer 308 nm για μικρές βλάβες.
Έχω ακούσει για ένα καινούριο φάρμακο για τη λεύκη. Πώς μπορώ να το πάρω κι εγώ;
Πολύ πρόσφατα έχει εγκριθεί για τη θεραπεία της λεύκης ένα νέο φάρμακο σε μορφή κρέμας. Στην Ελλάδα για να λάβει κανείς αυτή την αγωγή πρέπει να επισκεφτεί δερματολόγο, ο οποίος, αφού συλλέξει τα κατάλληλα στοιχεία, υποβάλλει μια αίτηση στο κράτος. Εάν αυτή εγκριθεί, τότε μπορεί να συνταγογραφηθεί η αγωγή.
- Ruxolitinib 1,5% κρέμα (JAK1/2-i):
- Έλαβε άδεια κυκλοφορίας στην ΕΕ (Opzelura) για μη τμηματική λεύκη σε ενήλικες & εφήβους (≥12 ετών) στις 19/04/2023. Απαραίτητο για την χορήγηση του φαρμάκου είναι να υπάρχει λεύκη στο πρόσωπο. European Medicines Agency (EMA)
Τι να περιμένω από τη θεραπεία;
Η πρόοδος είναι αργή και άνιση ανά ανατομική περιοχή (το πρόσωπο και ο κορμός ανταποκρίνονται καλύτερα από τα άκρα/δάκτυλα). Η συνέπεια και ο συνδυασμός θεραπειών αυξάνουν τις πιθανότητες επιτυχίας. Προτείνεται συντήρηση μετά την επαναμελάγχρωση (π.χ. διαλείπουσα τοπική αγωγή + προστασία από UV).
Μέλασμα
Τι είναι το μέλασμα;
Καλοήθης, επίκτητη υπερμελάγχρωση—συνήθως στο πρόσωπο—που σχετίζεται με UV/ορατό φως/θερμότητα, ορμονικούς παράγοντες (π.χ. κύηση, αντισυλληπτικά), γενετική προδιάθεση. Τείνει να υποτροπιάζει.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Βασική γραμμή για όλους:
- Αντηλιακή προστασία καθημερινά (ευρέος φάσματος), καπέλο, αποφυγή έκθεσης στον ήλιο.
- Αποφυγή ερεθιστικών παραγόντων για να αποφύγουμε μεταφλεγμονώδη υπερμελάγχρωση.
Α. Τοπικές θεραπείες (1η γραμμή):
- Υδροκινόνη (HQ) 2–4%: “gold standard” αναστολέας τυροσινάσης. Παρακολούθηση για ερεθισμό/δερματίτιδα· περιορισμός συνεχούς χρήσης.
- Τριπλός συνδυασμός – φόρμουλα Kligman (HQ + τρετινοΐνη + φλουοκινολόνη/κορτικοστεροειδές): πλέον το πιο τεκμηριωμένο σχήμα με ανώτερη αποτελεσματικότητα έναντι μονοθεραπειών.
- Εναλλακτικά/συμπληρωματικά: αζελαϊκό οξύ, κοζικό οξύ, νιασιναμίδη, ρετινοειδή, κυστειαμίνη 5%
Β. Τρανεξαμικό οξύ (TXA):
- Από του στόματος (συνήθως 250 mg 2×/ημέρα για 8–12+ εβδομάδες) μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την εικόνα, ιδιαίτερα σε ανθεκτικό μέλασμα· απαιτεί προσεκτικό έλεγχο αντενδείξεων θρόμβωσης και ιατρική παρακολούθηση.
- Τοπικό ή ενδοδερμικό TXA: με λιγότερα δεδομένα αποτελεσματικότητας, μπορεί να χορηγηθεί επικουρικά
Γ. Χημικά πήλινγκ (adjunct):
Γλυκολικό, σαλικυλικό/μανδελικό, Jessner κ.ά. Μπορούν να επιταχύνουν τη βελτίωση όταν εφαρμόζονται προσεκτικά σε σχήμα με υδροκινόνη/άλλες τοπικές θεραπείες· απαιτείται σωστή επιλογή φωτότυπου από έμπειρο δερματολόγο, για αποφυγή μεταφλεγμονώδους υπερμελάγχρωσης.
Δ. Laser (συμπληρωματική θεραπεία σε ανθεκτικό σε άλλες θεραπείες μελάσμα):
- Χαμηλής ενέργειας QS Nd:YAG 1064 nm
- Κλασματικά μη απολεπιστικά (1550/1927 nm), pulsed dye, RF, PDL: επιλογές για ανθεκτικές περιπτώσεις στοχεύοντας και το “χοριακό” υπόστρωμα του μελάσματος· πάντα ως επικουρικές, με αυστηρή φωτοπροστασία/συντήρηση.
- Τα laser πρέπει να επιλέγονται πολύ προσεκτικά ως θεραπεία του μελάσματος, από έμπειρο δερματολόγο, και όχι σε πολύ σκούρους φωτότυπους, γιατί είναι μεγάλη η πιθανότητα εμφάνισης μεταφλεγμονώδους υπερμελάγχρωσης
Ε. Συμπληρωματικά/τροποποίηση τρόπου ζωής:
- Αντιοξειδωτικά (π.χ. βιт. C τοπικά), Polypodium leucotomos ως πιθανό συμπλήρωμα.
Πόσο κρατά η θεραπεία; Θα υποτροπιάσει;
Το μελάσμα είναι χρόνιο/υποτροπιάζον. Συνήθως χρειάζονται 8–12 εβδομάδες για ορατή βελτίωση και στη συνέχεια επιβάλλεται συντήρηση (αντηλιακή προστασία, ήπιο τοπικό σχήμα ± διαλείπουσα υδροκινόνη/κυστειαμίνη/TXA).
Είναι ασφαλές το τρανεξαμικό οξύ (το χάπι για το μέλασμα);
Συνήθως καλά ανεκτό, αλλά το από του στόματος τρανεξαμικό οξύ θέλει προσεκτικό έλεγχο του ασθενούς πριν τη χορήγησή του: ιστορικό θρομβοεμβολής, θρομβοφιλία, κάπνισμα σε συνδυασμό με οιστρογόνα, εγκυμοσύνη/γαλουχία πρέπει να καταγράφονται.