Ογκολογία Δέρματος

Η ογκολογία δέρματος ασχολείται με την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία των καρκίνων του δέρματος.
Οι καρκίνοι του δέρματος είναι οι πιο συχνοί καρκίνοι στον άνθρωπο παγκοσμίως. Παρά το γεγονός ότι στις περισσότερες περιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν επιτυχώς, ορισμένοι τύποι – όπως το μελάνωμα – μπορεί να απειλήσουν τη ζωή αν δεν διαγνωστούν έγκαιρα.
Η ενημέρωση, η πρόληψη και ο τακτικός δερματολογικός έλεγχος είναι τα σημαντικότερα “όπλα” για την προστασία της υγείας του δέρματος.

Οι 3 πιο συχνοί καρκίνοι του δέρματος

1. Βασικοκυτταρικό καρκίνωμα (BCC)

• Ο πιο συχνός καρκίνος του δέρματος (περίπου 80% των περιστατικών).
• Προέρχεται από τα βασικά κύτταρα της επιδερμίδας.
• Εμφανίζεται συνήθως σε περιοχές που εκτίθενται χρόνια στον ήλιο (πρόσωπο, αυτιά, λαιμός).
• Μπορεί να μοιάζει με:
  • μικρό “σπυράκι” που δεν κλείνει,
  • πληγή που αιμορραγεί και δεν επουλώνεται,
  • γυαλιστερό ογκίδιο ή κόκκινη πλάκα.
• Δεν δίνει σχεδόν ποτέ μεταστάσεις, αλλά αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, μπορεί να διηθήσει και να καταστρέψει γειτονικούς ιστούς.

2. Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (SCC)

• Ο δεύτερος πιο συχνός καρκίνος δέρματος.
• Προέρχεται από τα ακανθοκύτταρα της επιδερμίδας.
• Συχνά αναπτύσσεται πάνω σε προκαρκινικές βλάβες (π.χ. ακτινικές υπερκερατώσεις).
• Χαρακτηρίζεται από:
  • κόκκινο, σκληρό ογκίδιο,
  • πλάκα με λέπια,
  • έλκος που αιμορραγεί.
• Έχει μεγαλύτερη πιθανότητα από το BCC να δώσει μεταστάσεις (κυρίως σε λεμφαδένες), ειδικά αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως.

3. Μελάνωμα

• Ο πιο επικίνδυνος καρκίνος του δέρματος, προέρχεται από τα μελανοκύτταρα.
• Μπορεί να ξεκινήσει σε έναν προϋπάρχοντα σπίλο (σπανιότερα) ή να εμφανιστεί de novo (το πιο κοινό σενάριο).
• Χαρακτηριστικά ύποπτα σημάδια:
  • ασυμμετρία στο σχήμα,
  • ακανόνιστα όρια,
  • πολλαπλά χρώματα (καφέ, μαύρο, κόκκινο, μπλε),
  • διάμετρος μεγαλύτερη από 6 χιλιοστά,
  • οποιαδήποτε αλλαγή (εξέλιξη) σε μέγεθος, χρώμα ή σύσταση.
• Μπορεί να εξαπλωθεί σε άλλα όργανα (μεταστάσεις).
• Αν διαγνωστεί νωρίς, η χειρουργική αφαίρεση οδηγεί σε πλήρη ίαση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

• Κλινική εξέταση: προσεκτικός έλεγχος όλου του δέρματος από τον δερματολόγο.
• Δερματοσκόπηση: ειδικό όργανο που μεγεθύνει και αναλύει τις βλάβες, αποκαλύπτοντας χαρακτηριστικά μη ορατά με γυμνό μάτι.
• Ψηφιακή χαρτογράφηση σπίλων: φωτογράφηση και καταγραφή όλων των σπίλων για μελλοντική σύγκριση.
• Βιοψία δέρματος: η μόνη μέθοδος που επιβεβαιώνει τη διάγνωση. Ένα μικρό τμήμα ιστού αφαιρείται και εξετάζεται στο μικροσκόπιο.

Τρόποι Αντιμετώπισης

Η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με τον τύπο καρκίνου, το στάδιο και την εντόπιση.

• Χειρουργική αφαίρεση:
  • Η πιο συχνή και αποτελεσματική μέθοδος.
  • Στόχος είναι η πλήρης αφαίρεση με “καθαρά” όρια.
  • Σε ειδικές περιπτώσεις εφαρμόζεται η μέθοδος Mohs (μικρογραφική χειρουργική).
• Τοπικές θεραπείες:
  • Κρυοθεραπεία (πάγωμα με υγρό άζωτο).
  • Φωτοδυναμική θεραπεία.
  • Τοπικά φάρμακα (π.χ. ιμικουιμόδη, 5-FU).
  • Χρησιμοποιούνται κυρίως για επιφανειακές ή προκαρκινικές βλάβες.
• Συστηματικές θεραπείες (για προχωρημένα μελανώματα ή SCC):
  • Ανοσοθεραπεία (ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό να καταπολεμήσει τα καρκινικά κύτταρα).
  • Στοχευμένες θεραπείες (ειδικά φάρμακα για συγκεκριμένες γονιδιακές μεταλλάξεις).

Τι πρέπει να προσέχει ο ασθενής

Ξεκινώντας από μικρή ηλικία (πρωτογενής πρόληψη)

• Προστασία από τον ήλιο
  • Αποφύγετε την άμεση έκθεση 11:00–16:00.
  • Χρησιμοποιείτε καθημερινά αντηλιακό με SPF ≥ 50. Το αντηλιακό πρέπει να εφαρμόζεται σε επαρκή ποσότητα σε όλες τις εκτεθειμένες περιοχές π.χ. και αυτιά, χείλια, και να ανανεώνεται κάθε 2-3 ώρες (εάν ο δείκτης SPF είναι 50).
  • Φοράτε πλατύγυρο καπέλο, γυαλιά με προστασία για το φάσμα UVB & UVA (ένδειξη 400) και ρούχα με πυκνή ύφανση, που καλύπτουν επαρκώς το σώμα (ιδανικά με δείκτη UPF, ιδίως τα μαγιώ και τα καπέλα).
  • Η χρήση του solarium απαγορεύεται επισήμως από την επιστημονική κοινότητα, καθώς αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα καρκίνου του δέρματος.

Δευτερογενής πρόληψη

• Αυτοεξέταση δέρματος
  • Ελέγχετε το δέρμα σας κάθε μήνα σε καθρέφτη.
  • Ζητήστε βοήθεια για δύσκολα σημεία (πλάτη, τριχωτό κεφαλής από τον κομμωτή/την κομμώτρια).
  • Χρησιμοποιήστε τον κανόνα ABCDE για ύποπτους σπίλους:
    • A (Asymmetry) – Ασυμμετρία.
    • B (Border) – Ακανόνιστα όρια.
    • C (Color) – Ποικιλία χρωμάτων.
    • D (Diameter) – Διάμετρος >6mm.
    • E (Evolution) – Εξέλιξη/αλλαγές.
• Πότε να επισκεφθείτε τον δερματολόγο
• Για τον ετήσιο έλεγχό σας (όπως αναλύεται παρακάτω)
• Οι συγγενείς σπίλοι, ιδίως εάν έχουν διάμετρο >2εκ, θα πρέπει να παρακολουθούνται ετησίως
• Αν εμφανιστεί νέα βλάβη που μεγαλώνει ή αιμορραγεί.
• Αν κάποιος σπίλος αλλάξει χρώμα, μέγεθος ή σχήμα.
• Αν έχετε πληγή που δεν επουλώνεται, ακόμα και εάν πιστεύεται ότι αρχικά επρόκειτο για κάποιο τραυματισμό.
• Εάν εμφανιστεί καινούρια «ελιά» σε άτομο μεγάλης ηλικίας (>50 ετών), ιδίως στις γάμπες των γυναικών και το σώμα των ανδρών.

Ο Ετήσιος Έλεγχος Δέρματος

Ο τακτικός προληπτικός έλεγχος από δερματολόγο είναι καθοριστικός.

• Για τον γενικό πληθυσμό: 1 φορά το χρόνο.
• Ετησίως, από τα 35 και πάνω για τις γυναίκες και από τα 40 και πάνω για τους άνδρες. Ξεκινούμε νωρίτερα σε ομάδες υψηλού κινδύνου, δηλαδή άτομα με πολύ ανοιχτόχρωμο δέρμα, μάτια και μαλλιά και συνήθως πολλές φακίδες, άτομα με πολύ μεγάλο αριθμό σπίλων, άτομα με πολλούς άτυπους σπίλους.

• Για άτομα με αυξημένο κίνδυνο (πολλοί σπίλοι, ανοιχτός φωτότυπος, οικογενειακό ιστορικό μελανώματος, συχνά εγκαύματα, ανοσοκαταστολή): κάθε 6 μήνες.
• Ο έλεγχος περιλαμβάνει δερματοσκόπηση και, αν χρειάζεται, χαρτογράφηση σπίλων.

Μήνυμα Πρόληψης

Ο καρκίνος του δέρματος είναι ο πιο συχνός αλλά και ο πιο προλήψιμος καρκίνος.
Με σωστή ηλιοπροστασία, επαγρύπνηση για αλλαγές στο δέρμα και ετήσιο δερματολογικό έλεγχο, μπορούμε να εξασφαλίσουμε έγκαιρη διάγνωση και πλήρη θεραπεία.