Τι είναι τα ΣΜΝ;
Τα ΣΜΝ είναι λοιμώξεις που μεταδίδονται μέσω σεξουαλικής δραστηριότητας (κολπική, στοματική, πρωκτική) ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω επαφής με δέρμα που φέρει κάποιο τραυματισμό/ερεθισμό.
Πόσο συχνά συμβαίνουν τα ΣΜΝ;
Το 2023 καταγράφηκαν πάνω από 230.000 επιβεβαιωμένα κρούσματα ΣΜΝ στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 13% σε σχέση με το 2014. Σε ετήσια βάση στις ΗΠΑ καταγράφονται πάνω από 2,4 εκατομμύρια περιπτώσεις ΣΜΝ εκτός του HPV (ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων, που ευθύνεται για τα κονδυλώματα). Στο δυτικό κόσμο η λοίμωξη από χλαμύδια είναι η πιο συχνή, ακολουθούμενη από γονόρροια και σύφιλη. Σημαντικά ποσοστά εντοπίζονται σε εφήβους και νέους ηλικίας 15–24 ετών.
Ποια ΣΜΝ είναι πιο συχνά και ποια είναι ιάσιμα;
- Ιάσιμα (συνήθως με αντιβιοτικά): χλαμύδια, γονόρροια, μυκόπλασμα, σύφιλη, τριχομονάδα κ.α.
- Μη ιάσιμα (αλλά διαχειρίσιμα): HIV, γεννητικός έρπης κ.α.
Ποια είναι τα συμπτώματα—ποιοι μπορεί να μην έχουν κανένα;
Πολλοί φορείς ΣΜΝ δεν εμφανίζουν συμπτώματα.
Χλαμύδια / Γονόρροια: πόνος κατά την ούρηση, έκκριση από γεννητικά όργανα, πόνος στην πύελο (σε γυναίκες).
Τριχομονάδα: κνησμός στα γεννητικά όργανα, δύσοσμη έκκριση, κάψιμο κατά την ούρηση, επώδυνη επαφή.
Σύφιλη: ανώδυνο έλκος στη γεννητική συνήθως περιοχή (chancre), εξάνθημα, συμπτώματα από άλλα όργανα σε πιο προχωρημένα στάδια (από τους οφθαλμούς, το κεντρικό νευρικό σύστημα, την καρδιά κ.α).
Πώς εξαπλώνονται;
Τα ΣΜΝ μεταδίδονται μέσω σεξουαλικής επαφής —κολπικά, στοματικά, πρωκτικά— από μολυσμένο άτομο ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, από μολυσμένο δέρμα ή έλκος. Η λοίμωξη από χλαμύδια, γονόρροια και συχνά η σύφιλη μεταδίδονται και από μολυσμένες μητέρες στα βρέφη κατά την κύηση ή τον τοκετό.
Πώς μπορώ να προστατευτώ;
- Διαρκής και σωστή χρήση προφυλακτικού (latex/πολυουρεθάνης): μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο, αλλά δεν είναι 100% προστατευτικό, ειδικά εάν οι βλάβες δεν καλύπτονται από το προφυλακτικό.
- Αμοιβαία μονογαμική σχέση με μη μολυσμένο σύντροφο.
- Αποχή από σεξουαλική επαφή.
- Εμβολιασμοί: κατά του HPV και της ηπατίτιδας Β.
Τι συνέπειες έχει η μη αντιμετώπιση;
Μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές:
- Γονόρροια / Χλαμύδια: φλεγμονώδη νόσο της πυέλου (PID), υπογονιμότητα, ενδοκαρδίτιδα, αρθρίτιδα.
- Σύφιλη: χρόνια και σοβαρά προβλήματα, νευρολογικά, καρδιακά ή προσβολή οποιουδήποτε συστήματος
- Γενικά: αυξημένος κίνδυνος μετάδοσης (σε άλλους ή από άλλους) HIV.
- Συγγενείς ανωμαλίες τέκνων
Πότε πρέπει να κάνω έλεγχο (τεστ) και για ποιον λόγο;
- Αν έχεις συμπτώματα ή είχες πιθανή έκθεση.
- Εάν είσαι σεξουαλικά ενεργός και νέος (<25 ετών), ή έχεις πολλούς/νέους συντρόφους, ή είσαι άνδρας που έχει σεξουαλική επαφή με άνδρες (MSM).
- Για γυναίκες κατά την εγκυμοσύνη: έλεγχος για σύφιλη, γονόρροια, χλαμύδια (ιδιαίτερα σημαντικό για την πρόληψη συγγενών λοιμώξεων).
- Προληπτικός έλεγχος προλαμβάνει επιπλοκές και μειώνει τη διάδοση.
Πώς γίνεται η θεραπεία;
- Βακτηριακά ΣΜΝ (π.χ. σύφιλη, γονόρροια, χλαμύδια, τριχομονάδωση): συνήθως ιάσιμα με αντιβιοτικά.
- Μη ιάσιμα (HIV, έρπης): Διαχείριση με φαρμακοθεραπεία για έλεγχο των συμπτωμάτων και μείωση κινδύνου μετάδοσης.
Γιατί ορισμένα ΣΜΝ χαρακτηρίζονται ως «σιωπηρά»;
Πολλοί φορείς δεν παρουσιάζουν συμπτώματα, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη διάγνωση και διευκολύνει τη μετάδοση σε άλλους. Για αυτό η τακτική εξέταση είναι κρίσιμη, ακόμη και χωρίς συμπτώματα, σε ομάδες υψηλού κινδύνου (βλ. παραπάνω).