Το ανοσοποιητικό μας σύστημα έχει ως αποστολή να προστατεύει τον οργανισμό από μικρόβια, ιούς και άλλους βλαπτικούς παράγοντες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως, το ανοσοποιητικό λειτουργεί με «λάθος τρόπο» και στρέφεται ενάντια στον ίδιο τον οργανισμό.
- Όταν αυτό συμβαίνει λόγω δυσλειτουργίας του έμφυτου ανοσοποιητικού (δηλαδή της πρώτης γραμμής άμυνας), μιλάμε για αυτοφλεγμονώδη νοσήματα.
- Όταν η διαταραχή αφορά το επίκτητο ανοσοποιητικό (λεμφοκύτταρα, αντισώματα), τότε μιλάμε για αυτοάνοσα νοσήματα.
Και οι δύο κατηγορίες μπορεί να εκδηλωθούν με συμπτώματα στο δέρμα, είτε αποκλειστικά είτε σε συνδυασμό με προσβολή και άλλων οργάνων.
Αυτοφλεγμονώδεις Παθήσεις του Δέρματος
Οι αυτοφλεγμονώδεις νόσοι είναι πιο σπάνιες και σχετίζονται με υπερβολική ενεργοποίηση της φλεγμονής.
Παραδείγματα:
- Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα
- Ψωρίαση
- Ατοπική δερματίτιδα
- Νόσος Behcet (έλκη στο στόμα και τα γεννητικά όργανα, φλεγμονή στους οφθαλμούς, φλυκταινώδεις βλάβες στο δέρμα και άλλα)
- Σύνδρομο PFAPA (περιοδικοί πυρετοί με στοματίτιδα και εξανθήματα).
- Σύνδρομα περιοδικού πυρετού (π.χ. οικογενής μεσογειακός πυρετός, TRAPS, CAPS), με επαναλαμβανόμενα εξανθήματα, πυρετό και πόνο στις αρθρώσεις.
- Αυτοφλεγμονώδη σύνδρομα με δερματικές εκδηλώσεις, όπως κνίδωση, ψευδοερυσίπελας, οζίδια ή φλυκταινώδεις βλάβες.
Συμπτώματα στο δέρμα
- Ερυθρότητα, πρήξιμο, πόνος.
- Περιοδικά εξανθήματα που υποτροπιάζουν.
- Φλυκταινώδεις ή οζώδεις βλάβες.
- Υποτροπιάζοντα αποστήματα
Αυτοάνοσες Παθήσεις του Δέρματος
Πολύ πιο συχνές, οφείλονται στο ότι το ανοσοποιητικό παράγει αντισώματα εναντίον του ίδιου του δέρματος.
Συχνότερα νοσήματα:
- Λεύκη: απώλεια μελανίνης, με λευκές κηλίδες στο δέρμα.
- Σκληρόδερμα: πάχυνση και σκλήρυνση του δέρματος, με πιθανή συμμετοχή εσωτερικών οργάνων.
- Ερυθηματώδης λύκος: εξανθήματα (π.χ. πεταλούδα στο πρόσωπο), φωτοευαισθησία, πιθανή συμμετοχή νεφρών/αρθρώσεων.
- Πολυμυοσίτιδα / Δερματομυοσίτιδα: εξανθήματα και μυϊκή αδυναμία.
- Πομφολυγώδεις δερματοπάθειες (π.χ. πεμφιγοειδές, πέμφιγα): φυσαλίδες και πομφόλυγες στο δέρμα ή/και στους βλεννογόνους.
- Γυροειδής αλωπεκία: δυνητικά αναστρέψιμη τριχόπτωση που μπορεί να αφορά το τριχωτό της κεφαλής ή και οποιαδήποτε περιοχή του σώματος
Διάγνωση
Η διάγνωση βασίζεται σε:
- Κλινική εξέταση από τον δερματολόγο.
- Ιστορικό (υποτροπιάζοντα επεισόδια, οικογενειακή προδιάθεση).
- Εργαστηριακό έλεγχο (δείκτες φλεγμονής, αυτοαντισώματα).
- Δερματοσκόπηση και απεικονιστικές εξετάσεις αν χρειαστεί.
- Βιοψία δέρματος για μικροσκοπική επιβεβαίωση.
Αντιμετώπιση
Η θεραπεία στοχεύει στη μείωση της φλεγμονής και στον έλεγχο της υπερδραστηριότητας του ανοσοποιητικού.
- Τοπικές θεραπείες: κορτικοστεροειδή, ανοσοτροποποιητικά, ενυδατικές κρέμες.
- Συστηματικές θεραπείες: κορτικοστεροειδή από το στόμα, ανοσοκατασταλτικά (κυκλοσπορίνη, μεθοτρεξάτη, αζαθειοπρίνη κ.ά.).
- Βιολογικοί παράγοντες: σύγχρονα φάρμακα που στοχεύουν συγκεκριμένα μόρια του ανοσοποιητικού (π.χ. anti-TNF, anti-IL-17, anti-IL-23).
- Συμπτωματική αγωγή: αντιισταμινικά, αναλγητικά, φυσικοθεραπεία για συνυπάρχουσες αρθρίτιδες.
Τι πρέπει να προσέχει ο ασθενής
- Να παρακολουθείται συστηματικά από το δερματολόγο του (συχνά σε συνεργασία με ρευματολόγο) και να ακολουθεί πιστά τη θεραπεία που έχει δοθεί.
- Να ενημερώνει τον ιατρό για κάθε νέα βλάβη ή υποτροπή.
- Να προστατεύει το δέρμα από τον ήλιο (αντηλιακό, αποφυγή ηλιοθεραπείας).
- Να αποφεύγει ερεθιστικούς παράγοντες (π.χ. χημικά, κάπνισμα, έντονο στρες).
- Να φροντίζει τη γενική υγεία: σωστή διατροφή, τακτική άσκηση, έλεγχος βάρους.
- Να μην διακόπτει από μόνος του τα φάρμακα.
Ο ρόλος του τακτικού ελέγχου
- Ο τακτικός έλεγχος από τον δερματολόγο είναι απαραίτητος για την παρακολούθηση της πορείας της νόσου.
- Σε πολλές παθήσεις χρειάζεται συνεργασία με ρευματολόγο, παθολόγο ή ανοσολόγο.
- Ο έγκαιρος εντοπισμός εξάρσεων και επιπλοκών βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Μήνυμα προς τον ασθενή
Οι αυτοφλεγμονώδεις και αυτοάνοσες παθήσεις του δέρματος δεν είναι μεταδοτικές.
Με τη σωστή διάγνωση, την κατάλληλη θεραπεία και τον τακτικό έλεγχο, οι περισσότερες μπορούν να ελεγχθούν αποτελεσματικά και να επιτευχθεί μακροχρόνια ύφεση.